2. Nis, 2016

Neden 7 tane temel nota vardır - Diyatonik majör dizi

Müzikte perde sistemi çok eskilerden beri en iyi duyulan aralıklar yardımıyla oluşturulmuştur. Perde sistemi kurarken en iyi duyulan aralıklar (2/1)oktav (3/2)beşli ve (4/3)dörtlü aralıklardır bu aralıklarda vurular çok net duyulduğu için aralığı kulakla ayarlamak da daha kolay olmaktadır. Peki bu sayılar da nedir ne alakası var denirse onu da şöyle açıklayabilirim. Ses sistemi kurmam için önce titreşen temel bir sesin olması gerekiyor ve sistemin en son sesi bu sesin 2 katı olan oktavı gerekiyor oktav demek temel sesin 2 katı demektir. Yani elimizde temel(1) sayısı var ve oktav (2)sayısı var. Oktavın bağıl değeri 2/1 olur. Temel neden 1 oluyor ki? temel 120 olsun (ya da başka bir sayı) derseniz oktav anında 240 olur yani 2/1 oranı bozulmaz. Ses sistemleri yani perde sistemleri her zaman (1) ve (2) nin arasında oluşturulur. Doğada hiç bir ses kaynağı tek ses vermez yani tek bir temel sesden oluşmaz içinde temel sesin katları vardır ve duyduğumuz her ses bu temel sesin katları ve temel sesin kendisinin karışımıdır ve buna tını denir. Geleneksel olarak bir perde sistemi oluşturulurken temel ses "do" notasıyla tanımlanır; bir temel ses titreştirdiğimizde biz bu titreşen temel notayı(1) sonra onun iki katını(2) sonra üç katını(3) ve sonra dört katını(4) ve sonra beş katını(5) ve  tüm katları duyarız.

1(do)_____________2(do)________3(sol)____________4(do)

Şekil 1

Mö 6. yüzyılda yaşayan Pisagor doğuşkanlar zincirinde ilk dört doğuşkanın potansiyel varlık gösterdiğini diğerlerinin duyulmadığını söyler ve ayrıca kesirler ne kadar küçük olursa aralıklar o derece iyi duyulur der ve o zaman sistemimizi bu dört derecenin etrafında kuralım der ve 1(do) ve 2(do) nin arasına sistemi kurmaya başlar Şekil 1 de(tize)sağa doğru 3/2=beşli eğer sağa giderken oktavın dışına çıkıyorsak (pese)sola doğru 4/3=dörtlü gidilerek sistem kapatılmaya çalışılır. Dörtlü aralık beşli aralığın çevrimidir. Böylece sağa (3/2)beşli  ve sola (4/3)dörtlü  gidilerek sistem kapatılmaya çalışılır. Sistemin kapanması ne demektir derseniz beşli ve dörtlü zinciri devam ederken öyle bir derece gelirki onun beşlisi birinci derece yani temel ses olur işte o zaman sistem kapanmıştır denir. İşte sağa doğru (3/2)>beşli aralık sola doğru (4/3)>dörtlü aralık giderek yapılan sistemde ilk önce birbirne eşit uzaklıkta 7 tane nota çıkar bu notalardan 3. ve 4. dereceler ile 7. ve 8. dereceler arası daha yakın eşitlikte çıkar yani diyatonik major dizi dediğimiz do - re - mi-fa - sol - la - si-do dizisi oluşur. Demek ki perde sistemi kurarken (3/2)beşli ve (4/3)dörtlüler yardımıyla oktav içinde ilerlediğimizde ilk öce birbirine aynı uzaklıkta ve en büyük aralığa sahip 7 tane nota çıkar 7 temel nota bu diziye aynı zamanda diyatonik major dizi denir.

Ali İhsan Hayal
Nisan 2016